Parki narodowe Słowacji

Tatrzański Park Narodowy (TANAP)

TANAP jest najstarszym parkiem spośród obecnych dziewięciu parków narodowych na Słowacji. Został założony w 1948 roku. Powierzchnia parku narodowego wynosi 74 111 ha, a jego pasma ochronnego 36 574 ha. Podzielony jest na Tatry Wschodnie (Wysokie, Bielskie) i Tatry Zachodnie. W powstaniu ich reliefu brały udział szczególnie lodowce, które wymodelowały doliny lodowcowe z szerokimi żłobami, w których powstały jeziora. Największym i najgłębszym z tatrzańskich jezior jest Veľké Hincovo pleso (Wielkie Jezioro Hincy), o głębokości 54 m. Najwyższą i najbardziej znaną częścią tego pasma górskiego są Tatry Wysokie z największym szczytem - Gierlach (2655 m n.p.m.). Najwyższym wodospadem jest Wodospad Kmeťov (czyt. kmetiow) w Dolinie Nefcerka (80 m). Z licznych jaskiń jest jedynie udostępniona Jaskinia Bielska (o długości 1752 m). Zwiedzający mają do dyspozycji prawie 600 km oznakowanych szlaków turystycznych. Niespełna dwie trzecie terenów są porośnięte lasami. Dominującym drzewem jest świerk pospolity, wyraźne jest występowanie sosny pospolitej, limby, modrzewia i kosodrzewiny. Reprezentowane są tutaj również buczyny i jaworzyny. Tatrzańska flora jest różnorodna. Rośnie tu np. przywrotnik morskooki (Alchemilla oculimarina), woskownica tatrzańska (Cerinthe glabra tatrica), pierwiosnka długokwiatowa szerokolistna (Primula halleri ssp. platyphylla) i inne. Z bardzo bogatej palety zwierząt najatrakcyjniejsze są gatunki wysokogórskie, np. kozica tatrzańska (Rupicapra rupicapra tatrica), która jest symbolem Tatr oraz świstak tatrzański (Marmota marmota latirostris). Typowy jest też nornik śnieżny (Chionomys nivalis), z ptaków orzeł przedni (Aquila chrysaetos).

Park Narodowy Tatry Niskie (NAPANT)

NAPANT jest powierzchniowo największym parkiem narodowym na Słowacji. Jego powierzchnia wynosi 72 842 ha, a jego pasma ochronnego 110 162 ha. W 1978 roku został założony park narodowy. Tatry Niskie przedstawiają olbrzymie sklepienie górskie, ciągnące się w kierunku wschód - zachód o długości prawie 100 km. Jego najwyższym szczytem jest Ďumbier (czyt. diu...) (2043 m n.p.m.). Przełęczą Čertovica (czyt. czertowica) jest podzielony na 2 części: zachodnią - Tatry Ďumbierskie i wschodnią -Tatry Kráľovohoľskie. Masyw Kráľova hoľa (Hala Króla) jest miejscem źródłowym trzech słowackich rzek - Wagu, Hronu i Hnilca. Przez tysiąclecia wody drążyły i formowały świat podziemny, który można podziwiać w udostępnionych jaskiniach (Demänovska Jaskinia Wolności, Demänovska Jaskinia Lodowa, Jaskinia Bystriańska i Waska). Najdłuższym systemem jaskiniowym jest System Demänovski z labiryntem korytarzy o długości 23 km. Największym stałym naturalnym jeziorem jest Jezioro Vrbickie w Dolinie Demänovskiej.

Las pokrywa około 70 % obszaru parku narodowego. Przechodzi od lasu mieszanego niższych obszarów, aż do wysokogórskich świerczyn i pasma kosodrzewiny, do których nawiązują hale alpejskie. Rośnie tu np. fiołek fatrzański (Cyclamen fatranse), goryczka Klusjusz (Gentiana clusii), aster alpejski (Aster alpinus) i szarotka alpejska (Leontopodium alpinum). Rozległość obszaru i różnorodność warunków warunkuje bogatą reprezentację różnych gatunków zwierząt np. niedźwiedzia brunatnego (Ursus arctos) - symbol parku narodowego, z nurtami rzek jest związana wydra rzeczna (Lutra lutra). Część turniową zamieszkuje kozica górska pochodzenia tatrzańskiego (Rupicapra rupicapra tatrica), a w paśmie alpejskim występuje świstak (Marmota marmota).

Park Narodowy Słowacki Raj

Park Narodowy Słowacki Raj został założony w 1988 roku. Jego powierzchnia wynosi 19 763 ha, a powierzchnia pasma ochronnego 13 011 ha. Rozciąga się w północno-wschodniej części Słowackiego Rudohoria. Do typowych fenomenów krainy należą płaskowyże wysokogórskie, głębokie kaniony, rozpadliny, wodospady, powierzchniowe zjawiska krasowe, podziemne groty z utworami naciekowymi i lodowymi. Najwyższym punktem parku narodowego jest Predná hoľa (hala przednia) (1545 m n.p.m.). Najbardziej znanymi przepaściami są Suchá Belá, Piecki (piece), Sokol (sokół) i Kyseľ z licznymi wodospadami. Pozostałościami pierwotnie płaskiego reliefu są płaskowyże wysokogórskie Glac, Geravy, Pelc i Skala (skała). Znajduje się tu prawie 200 jaskiń i przepaści, z których udostępniona jest tylko Dobšinska Jaskinia Lodowa, która jest znana już od 1870 roku.

Do interesujących wgłębień geomorfologicznych należy też dolina przełomowa Hornádu o długości 11 km. Prawie cały obszar jest porośnięty lasami z przeważającymi buczynami oraz świerczynami. Do najważniejszych gatunków roślin należy aster alpejski (Aster alpinus), sasanka słowacka (Pulsatilla slavica), pierwiosnka łyszczak (Primula auricula), dzwonek karpacki (Campanula carpatica) i wiele innych. Krainę ożywiają różnorodne gatunki zwierząt z dużą ilością motyli, ptaków śpiewających i ptaków drapieżnych - orlik krzykliwy (Aquila pomarina), sokół myszołów (Falco tinnunculus), puchacz skalny (Bubo bubo), bocian czarny (Ciconia nigra) i inne. W głębokich lasach mają dom wielkie drapieżniki, jak np. niedźwiedź brunatny (Ursus arctos), ryś (Lynx lynx). Na skałach rozpadlin występuje kozica górska pochodzenia alpejskiego (Rupicapra rupicapra).

Pieniński Park Narodowy (PIENAP)

Pieniński Park Narodowy jest najmniejszy, ale bogaty w wartości naturalne i malownicze scenerie. Został założony w 1967 roku. Jego powierzchnia wynosi 3 750 ha, a jego pasma ochronnego 22 444 ha. Znajduje się na wschodzie Słowacji w skalistym paśmie Pienin. Rozległe pasmo ochronne należy do pasma górskiego Magura Spiska. Charakterystyczna dla Pienin jest głęboka, kręta dolina przełomowa Dunajca. Symbolem Pienin jest polski masyw Trzy Korony (982 m n.p.m.). Najwyższym szczytem po stronie słowackiej jest Plašná (czyt. plaszna) (890 m n.p.m.), znana jest również Holica (828 m n.p.m.) z legendarnymi skalnymi wieżami Siedmiu Mnichów o wysokości 80 m. W Krasie Haligovskim najbardziej znaną jaskinią jest Aksamitka, nazwana po dowódcy „bratrików", który podobno tam przebywał.

Obszar jest bogato zalesiony z zachowanymi porostami jodłowo-bukowymi i pierwotnymi sośninami na skałach. Znajduje się tu również modrzew polski (Larix decidua ssp. Polonica), a na niektórych miejscach również cis pospolity (Taxus baccata). Do najważniejszych gatunków roślin należy pienińska chryzantema Zawadzkiego (Dendrathema zawadskii), bylina piołun (Artemisia absinthium var. calcigena), pszoniak pieniński (Erysimum pieninicum), chaber triumfettowy pieniński (Centaurea triumfetti subsp. pieninica), jałowiec sawina (Juniperus sabina). Rzadkością Pienin jest tawuła spiraea (Spiraea media subsp. media). Z bogatej palety świata zwierząt należy wspomnieć pasikonika pienińskiego (Isophya pienensis), z motyli niepylaka apollo (Parnassius apollo), z robaków nadoblicę alpejską (Rosalia alpina), z drapieżników rysia (Lynx lynx), rzadkiego gościa wilka (Canis lupus) i już rzadkiego mieszkańca brzegów rzek wydrę (Lutra lutra). Z rzadkich gatunków ptactwa występują tu orlik krzykliwy (Aquila pomarina), puchacz skalny (Bubo bubo), bocian czarny (Ciconia nigra). W Dunajcu żyje 20 gatunków ryb, wraz z pstrągiem tęczowym (Salmo gairdnerii), czy królową wód głowacicą (Hucho hucho). Atrakcyjnym zabytkiem jest średniowieczny Czerwony Klasztor, zbudowany w 1330 roku, gdzie w XVIII wieku mnich Cyprian wytworzył zachowane do dzisiaj herbarium roślin pienińskich i zamagurskich.

Park Narodowy Mała Fatra

Park Narodowy Mała Fatra został założony w 1988 roku. Jego powierzchnia wynosi 22 630 ha, a powierzchnia pasma ochronnego 23 262 ha. Charakteryzuje się przepiękną krainą z różnorodnym reliefem, bogactwem roślinności i zwierząt. Obejmuje Fatrę Kriváńską z najwyższym szczytem Kriváň (1709 m n.p.m.). Charakterystyczną dominacją jednak jest Veľký Rozsutec (wielki...) (1610 m n.p.m.), który wiele osób uważa za najpiękniejszy szczyt Słowacji. Do interesujących aspektów parku narodowego należy Jaskinia Kryształowa pod Małym Rozsutcem z utworami kalcytowymi, Wodospad Šútovski o wysokości 38 m, kręty odcinek przełomowy Wagu o długości 7 km między Skałą Dubną a Strečnem. Ponad trzy czwarte obszaru jest porośnięte lasami od stopnia bukowego do kosodrzewinowego. Interesujące jest występowanie ciepłolubnych dębin przy Starhradzie.

W wielorakości i pięknie roślinności uwydatnia się goryczka Klusjusz (Gentiana clusii), pierwiosnka łyszczak (Primula auricula), goździk wczesny (Dianthus hungaricus), w lasach bukowych orchidea - obuwik pospolity (Cypripedium calceolus) i wiele innych. Świat zwierząt składa się z typowych przedstawicieli zachodniokarpackich. Z rzadkich ptaków tu żyje orzeł przedni (Aquila chrysaetos), puchacz skalny (Bubo bubo), bocian czarny (Ciconia nigra) i wiele innych. Lasy są domem wielkich drapieżników - niedźwiedzia brunatnego (Ursus arctos), rysia (Lynx lynx), żbika (Felis silvestris) i wilka (Canis lupus). Atrakcyjne są również wartości kulturalne obszaru, zamki (Strečno, Starhrad), architektura ludowa (Štefanová, Podšíp) oraz folklor związany z tradycją Janosika.

Park Narodowy Poloniny

Park Narodowy Poloniny leży w północno-wschodniej części Słowacji na granicach z Polską i Ukrainą. Został założony w 1997 roku. Jego powierzchnia wynosi 29 805 ha, a powierzchnia jego pasma ochronnego 10 973 ha. Nadzwyczajnie zachowana natura i typowy charakter krainy były powodem do włączenia obszaru parku narodowego do rezerwatów biosfery według programu UNESCO „Człowiek i Biosfera. Dominującym składnikiem natury Poloninów są lasy, szczególnie bukowe i jodłowo-bukowe. Do największych wartości obszaru należą przepiękne przykłady zachowania puszcz karpackich z potężnymi 400-letnimi jodłami. Najbardziej znana jest puszcza Stužica pod najwyższym szczytem Kremenec (1221 m n.p.m.). Dla obszaru parku narodowego są również charakterystyczne łąki górskie - „poloniny", które znajdują się na głównych grzbietach Wierchów Bukovskich, których grzbiet graniczny, osiągający 1000-1200 m n.p.m., jest linią podziału wód Morza Czarnego i Morza Bałtyckiego.

Roślinność charakteryzuje się obecnością gatunków wschodniokarpackich. Rośnie tu kasja siarkowożółta (Senecio papposus), wężymord różowy (Scorzonera rosea), w lasach jaskier karpacki (Ranunculus carpaticus), ciemiernik czerwonawy (Helleborus purpurascens) i wiele innych roślin. Z płazów ziemnowodnych tu żyją wszystkie gatunki traszek, z płazów największy wąż - wąż Eskulapa (Elaphe longissima), z ptaków gnieździ się tu orlik krzykliwy (Aquila pomarina), kania ruda (Milvus milvus), sowa długoogonkowa (Strix uralensis). Stan w licznej rodzinie jeleniowatych regulują drapieżniki, z których wilk (Canis lupus) jest symbolem tego obszaru. Niekiedy do tego obszaru przedostaje się z Polski żubr (Bison bonasus) i łoś (Alces alces). Składnikiem obszaru chronionego są niepowtarzalne zabytki kulturalne - drewniane kościółki (cerkwie) w Topoli, Uličskim Krivym, Potoku Ruskim i Jalovej.

Park Narodowy Płaskowyż Murański

Park Narodowy Płaskowyż Murański został założony w 1997 roku. Jego powierzchnia wynosi 20 318 ha, a powierzchnia jego pasma ochronnego 21 698 ha. Płaskowyż krasowy wysokogórski na pograniczu środkowej i wschodniej Słowacji w Słowackim Rudohoriu, dzięki rozległości obszaru zachował swój pierwotny, naturalny charakter. Dzięki działaniu wody na wapień i dolomity powstały głębokie doliny z licznymi wodospadami. Do szerokiej skali zjawisk krasowych należy 170 jaskiń, często z utworami naciekowymi albo ze zlodowaceniami, 14 przepaści z najgłębszą 105-metrową Michňovą (czyt. michniow...), 70 źródeł krasowych, liczne lejki krasowe i pola lapiazowe. Najbardziej rozległym systemem jaskiniowym jest Bobačka, o długości 2221 m, jaskinia tryskająca z syfonami, podziemnymi jeziorkami i utworami naciekowymi. Dla Płaskowyżu Murańskiego są typowe rozległe lasy z większością buczyn i lasów bukowo-jodłowych, reprezentowane są również sztucznie posadzone świerczyny. Na najwyższym szczycie, którym jest Fabova hoľa (... hala) (1439 m n.p.m.), znajduje się kilkanaście nieoryginalnych sosen limb (Pinus cembra).

Nadzwyczajnie bogata jest reprezentacja roślinności o przewadze gatunków górskich. Najbardziej interesujące są rośliny stanowisk górskich, gdzie rośnie rzadki, pachnący wawrzynek murański (Daphne arbuscula), który już nigdzie indziej nie występuje. Za różnorakością roślinności nie zostaje w tyle świat zwierząt. Znajduje się tu wiele miękiszów, robaków, motyli, traszek i rzucająca się w oczy salamandra plamista (Salamandra salamandra). Różnorodna jest również reprezentacja ptactwa, wraz z obecnie rzadkim orłem przednim (Aquila chrysaetos) i największą sową - puchaczem skalnym (Bubo bubo). Dobre warunki życia mają również drapieżniki. Jaskinie zapewniają schronienie około 18 gatunkom nietoperzy. Przeszłość przypominają ruiny Zamku Murańskiego z legendarną skałą Cyganka, jak i zamek na Prednej Hore (górze przedniej).

Park Narodowy Wielka Fatra

Park Narodowy Wielka Fatra został założony w 2002 roku. Jego powierzchnia wynosi 40 371 ha, powierzchnia pasma ochronnego 26 133 ha. To interesujące i piękne pasmo górskie w środkowej Słowacji osiąga długość około 40 km i maksymalną wysokość na Ostredku (1592 m n.p.m.). Piękno podziemia reprezentuje udostępniona Jaskinia Harmanecka, która została odkryta w 1932 roku. Znaczna część obszaru jest porośnięta lasami o przewadze buczyn i jodło-buczyn. Nieprzerwane występowanie kosodrzewiny (Pinus mugo) jest na Czarnym Kamieniu. Wielka Fatra uważana jest za najbogatsze znalezisko środkowoeuropejskie interesującego, trującego drzewa - cisu pospolitego (Taxus baccata), który jest pozostałością z okresu trzeciorzędu. Z rzadszych roślin należy wspomnieć szarotkę alpejską (Leontopodium alpinum), astra alpejskiego (Aster alpinus), zawilca narcyzowego (Anemone narcissiflora) i szczególnie bardzo rzadkiego fiołka fatrzańskiego (Cyclamen fatrense). Na torfowiskach na przedgórzu można znaleźć bobrka trójlistkowego (Menyanthes trifoliata), mięsożerną rosiczkę okrągłolistną (Drosera rotundifolia) i rosiczkę długolistną (Drosera anglica). Z bogatej i różnorodnej skali zwierząt tu mają dobre warunki wielkie drapieżniki - niedźwiedź brunatny (Ursus arctos), ryś (Lynx lynx), zwierzyna płowa - jeleń szlachetny (Cervus elaphus), kozioł górski (Capreolus capreolus), w skalistej Dolinie Gaderskiej żyje kozica alpejska (Rupicapra rupicapra), z drapieżnych ptaków orzeł przedni (Aquila chrysaetos), orlik krzykliwy (Aquila pomarina). Wartości kulturalne przedstawiają pozostałości Zamku Blatnickiego i Sklabińskiego, jak również rezerwat zabytków architektury ludowej Vlkolínec, wpisany do Listy Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO.

Park Narodowy Słowacki Kras

Park Narodowy Słowacki Kras został założony w 2002 roku. Jego powierzchnia wynosi 34 611 ha, a pasma ochronnego 11 742 ha. Jest najbardziej rozległym słowackim obszarem krasowym, znajdującym się w południowo-wschodniej części Słowackiego Rudohoria. Obszar równinny jest podzielony nurtami rzek do systemu płaskowyżów z licznymi powierzchniowymi i podziemnymi zjawiskami krasowymi (lapiazami, polami lapiazowymi, jamami krasowymi, jaskiniami, przepaściami). Znajdują się tu najbardziej znane udostępnione jaskinie - Domica, Gombasecka, Jasovska i Ochtińska Jaskinia Aragonitowa, unikatowe zjawisko podziemnego krasu z niepowtarzalnym, rzadkim mineralogicznie zjawiskiem kęp i krzaków mlecznobiałego aragonitu. Osobliwością jest również Silická ľadnica - przepaść ze stałym utworem lodowym. Jaskinie Słowackieho Krasu i Aggtelekskiego Krasu, który znajduje się na Węgrzech, są wpisane do Listy Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Lasy liściaste pokrywają większą część obszaru z najbardziej reprezentowanym dębem, grabem i bukiem.

Obszar parku narodowego z punktu widzenia florystycznego należy do najbogatszych obszarów w Europie Środkowej. Rosną tu gatunki, jak np. rumianica turniowa (Onosma tornense), psiząb liliowy (Erythronium dens-canis), goździk wczesny (Dianthus hungaricus subsp. pseudopreacox), obrazki alpejskie (Arum alpinum subsp. gracile), które występują tylko w obszarze Słowackiego Krasu. W związku z rozwojem roślinności wytwarzały się również doskonałe warunki życia do rozwoju świata zwierząt. Występuje tu bardzo rzadki pasikonik saga stepowy (Saga pedo), modliszka zielona (Mancis religiosa), z płazów jaszczurka murowa (lacerta muralis), wąż Eskulapa (Elaphe longissima), z ptaków drapieżnych sokół raróg (Falco cherrug), który jest symbolem tego obszaru, orlik krzykliwy (Aquila pomarina), orzeł królewski (Aquila heliaca). Istotny składnik ssaków tworzą nietoperze (z 24 gatunków występujących na Słowacji stwierdzono tu 22). Bardzo zagrożonym gatunkiem jest żyjący kolonialnie suseł pastwiskowy (Citellus citellus). Obszar jest pierwszym słowackim rezerwatem biosfery (od 1977 roku). W 1995 roku 12 jaskiń Słowackiego Krasu zostało wpisanych do Listy Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO w ramach słowacko-węgierskiego projektu Jaskinie Słowackiego i Aggtelekskiego Krasu.